اجرای اپلیکیشن پایتون به‌عنوان سرویس systemd؛ ری‌استارت خودکار، لاگ و امنیت


از python app.py تا سرویس واقعی #

برنامهٔ پایتونی خود را روی یک سرور لینوکسی آپلود کرده‌اید، با SSH وارد شده‌اید و python app.py را اجرا کرده‌اید. کار می‌کند. اما به محض بستن ترمینال، برنامه هم بسته می‌شود. پس nohup یا screen را امتحان می‌کنید. حالا سؤال‌های جدید پیش می‌آید:

  • اگر برنامه کرش کند، چه کسی آن را دوباره اجرا می‌کند؟
  • بعد از ری‌استارت سرور، برنامه خودکار بالا می‌آید؟
  • لاگ‌ها کجا ذخیره می‌شوند و چطور مدیریتشان کنیم؟
  • برنامه با دسترسی root اجرا می‌شود؟

پاسخ استاندارد همهٔ این سؤال‌ها در تقریباً همهٔ توزیع‌های لینوکس مدرن systemd است. در این راهنما یک اپلیکیشن پایتونی (مثلاً یک API با FastAPI یا Django) را به یک سرویس systemd امن، خودترمیم و قابل مانیتور تبدیل می‌کنیم.

آماده‌سازی سرور #

اول یک کاربر سیستمی جداگانه بسازید تا برنامه با root اجرا نشود:

bash
sudo useradd --system --create-home --home-dir /opt/myapp --shell /usr/sbin/nologin myapp

کد را در /opt/myapp قرار دهید و محیط مجازی بسازید. با uv این کار سریع است (اگر با uv آشنا نیستید، آشنایی با uv را ببینید):

bash
sudo -u myapp -H bash -c 'cd /opt/myapp && uv sync --locked --no-dev'

متغیرهای محیطی و رازها را در یک فایل جدا با دسترسی محدود نگه دارید:

/etc/myapp/envbash
DATABASE_URL=postgres://myapp:secret@localhost/myapp
SECRET_KEY=change-me
PORT=8000
bash
sudo chown root:myapp /etc/myapp/env
sudo chmod 640 /etc/myapp/env

نوشتن unit file #

فایل سرویس را در /etc/systemd/system/myapp.service بسازید:

/etc/systemd/system/myapp.serviceini
[Unit]
Description=MyApp Python API
After=network-online.target postgresql.service
Wants=network-online.target

[Service]
Type=exec
User=myapp
Group=myapp
WorkingDirectory=/opt/myapp
EnvironmentFile=/etc/myapp/env
ExecStart=/opt/myapp/.venv/bin/gunicorn config.wsgi:application \
    --bind 127.0.0.1:${PORT} --workers 3
Restart=on-failure
RestartSec=5

[Install]
WantedBy=multi-user.target

بخش‌ها را مرور کنیم:

بخش [Unit] #

  • Description: توضیحی که در خروجی systemctl status نمایش داده می‌شود.
  • After: سرویس بعد از شبکه و PostgreSQL شروع شود. دقت کنید After فقط ترتیب را مشخص می‌کند، نه وابستگی را.
  • Wants: درخواست می‌کند network-online.target هم فعال شود.

بخش [Service] #

  • Type=exec: systemd سرویس را وقتی «شروع‌شده» در نظر می‌گیرد که باینری با موفقیت اجرا شده باشد. طبق مستندات systemd.service، این نوع خطاهایی مثل نبودن فایل اجرایی را بهتر از simple گزارش می‌کند.
  • User و Group: اجرا با کاربر محدود.
  • EnvironmentFile: بارگذاری متغیرها از فایل.
  • ExecStart: مسیر مطلق به باینری داخل venv. نیازی به source activate نیست.

نکته

برای برنامه‌های پایتونی که مستقیماً اجرا می‌کنید، Environment=PYTHONUNBUFFERED=1 را اضافه کنید تا خروجی print بلافاصله در journal دیده شود، نه بعد از پر شدن بافر.

Restart: سرویسی که خودش را ترمیم می‌کند #

سرویسی که بعد از کرش به‌طور خودکار دوباره اجرا می‌شود

گزینهٔ Restart تعیین می‌کند systemd چه زمانی برنامه را دوباره اجرا کند:

مقدار چه زمانی ری‌استارت می‌شود
no هرگز (پیش‌فرض)
on-failure خروج با کد غیرصفر، کشته شدن با سیگنال، timeout
on-abnormal سیگنال یا timeout، اما نه کد خروج غیرصفر
always همیشه، حتی بعد از خروج عادی

برای اغلب سرویس‌های وب on-failure انتخاب درستی است. برای جلوگیری از حلقهٔ بی‌نهایت ری‌استارت در صورت خرابی دائمی (مثلاً فایل تنظیمات غلط)، محدودیت نرخ اضافه کنید:

ini
[Unit]
StartLimitIntervalSec=300
StartLimitBurst=5

[Service]
Restart=on-failure
RestartSec=5

یعنی اگر در ۵ دقیقه بیش از ۵ بار شکست خورد، systemd تلاش را متوقف می‌کند تا شما بررسی کنید.

یادداشت

StartLimitIntervalSec و StartLimitBurst متعلق به بخش [Unit] هستند، نه [Service]. قرار دادن آن‌ها در جای اشتباه یکی از اشتباهات رایج است.

فعال‌سازی و مدیریت #

bash
# بارگذاری مجدد فایل‌های unit بعد از هر تغییر
sudo systemctl daemon-reload

# فعال‌سازی برای اجرا هنگام بوت و شروع فوری
sudo systemctl enable --now myapp

# وضعیت
systemctl status myapp

# ری‌استارت و توقف
sudo systemctl restart myapp
sudo systemctl stop myapp

# اعتبارسنجی فایل unit
systemd-analyze verify /etc/systemd/system/myapp.service

لاگ‌ها با journalctl #

خروجی برنامه که در journal سیستم جمع‌آوری می‌شود

هر چیزی که برنامهٔ شما در stdout و stderr بنویسد، خودکار در journal ذخیره می‌شود. دیگر نیازی به مدیریت فایل لاگ و logrotate نیست:

bash
# همهٔ لاگ‌های سرویس
journalctl -u myapp

# دنبال کردن زنده (مثل tail -f)
journalctl -u myapp -f

# لاگ‌های یک ساعت اخیر
journalctl -u myapp --since "1 hour ago"

# فقط خطاها
journalctl -u myapp -p err

# لاگ‌های بوت فعلی
journalctl -u myapp -b

# خروجی JSON برای ارسال به سیستم مانیتورینگ
journalctl -u myapp -o json --since today

برای اینکه سطح لاگ‌های پایتون هم در journal قابل فیلتر باشد، می‌توانید از systemd.journal.JournalHandler (بستهٔ systemd-python) استفاده کنید، یا ساده‌تر، لاگ‌ها را با پیشوند سطح در stderr بنویسید.

امن‌سازی سرویس (Sandboxing) #

systemd ابزارهای قدرتمندی برای محدود کردن دسترسی سرویس دارد که بدون تغییر کد، سطح حمله را به شدت کاهش می‌دهد:

/etc/systemd/system/myapp.service (بخش Service)ini
NoNewPrivileges=true
PrivateTmp=true
ProtectSystem=strict
ProtectHome=true
ReadWritePaths=/opt/myapp/media /var/log/myapp
ProtectKernelTunables=true
ProtectKernelModules=true
ProtectControlGroups=true
RestrictAddressFamilies=AF_INET AF_INET6 AF_UNIX
LockPersonality=true
MemoryMax=1G
  • ProtectSystem=strict: کل فایل‌سیستم فقط‌خواندنی است، به جز مسیرهای ReadWritePaths.
  • PrivateTmp: یک /tmp اختصاصی و ایزوله.
  • NoNewPrivileges: برنامه و فرزندانش نمی‌توانند دسترسی بیشتری بگیرند.
  • MemoryMax: سقف مصرف حافظه؛ اگر نشت حافظه رخ دهد، کل سرور از کار نمی‌افتد.

میزان امنیت سرویس را با این دستور ارزیابی کنید:

bash
systemd-analyze security myapp

هشدار

گزینه‌های sandboxing را یکی‌یکی اضافه و تست کنید. اگر برنامه ناگهان با خطای Permission denied یا Read-only file system متوقف شد، مسیر مورد نیازش را به ReadWritePaths اضافه کنید.

ویرایش بدون دست زدن به فایل اصلی #

اگر سرویس توسط یک بسته نصب شده یا می‌خواهید تغییرات را جدا نگه دارید، از drop-in استفاده کنید:

bash
sudo systemctl edit myapp

این دستور فایلی در /etc/systemd/system/myapp.service.d/override.conf می‌سازد که فقط تغییرات شما را نگه می‌دارد. برای دیدن پیکربندی نهایی ترکیب‌شده:

bash
systemctl cat myapp

Deploy بدون دردسر #

یک اسکریپت ساده برای به‌روزرسانی:

deploy.shbash
#!/usr/bin/env bash
set -euo pipefail

cd /opt/myapp
sudo -u myapp git pull --ff-only
sudo -u myapp uv sync --locked --no-dev
sudo -u myapp .venv/bin/python manage.py migrate --noinput
sudo systemctl restart myapp
sleep 3
systemctl is-active --quiet myapp && echo "deploy ok" || {
    journalctl -u myapp -n 50 --no-pager
    exit 1
}

این اسکریپت را می‌توانید از طریق SSH در pipeline CI خود اجرا کنید؛ ببینید GitHub Actions برای CI/CD.

چک‌لیست #

  • برنامه با کاربر سیستمی جدا اجرا می‌شود، نه root.
  • ExecStart به مسیر مطلق باینری داخل venv اشاره می‌کند.
  • رازها در EnvironmentFile با دسترسی 640 هستند.
  • Restart=on-failure همراه با محدودیت نرخ تنظیم شده است.
  • سرویس با enable برای اجرا هنگام بوت فعال است.
  • گزینه‌های sandboxing اضافه و با systemd-analyze security بررسی شده‌اند.
  • برنامه فقط روی 127.0.0.1 گوش می‌دهد و پشت reverse proxy (Nginx/Caddy) است.
systemd بهتر است یا Docker؟

هر دو ابزار معتبرند. برای یک سرور تکی با یک یا دو برنامه، systemd ساده‌تر، سبک‌تر و بدون لایهٔ اضافه است. اگر چند سرویس با وابستگی‌های مختلف دارید، Docker Compose مدیریت را ساده‌تر می‌کند. حتی می‌توانید Docker Compose را خودش با یک سرویس systemd مدیریت کنید.

چرا Type=simple نه؟

با simple، systemd بلافاصله پس از fork سرویس را «شروع‌شده» فرض می‌کند، حتی اگر اجرای باینری شکست بخورد. exec تا اجرای موفق باینری صبر می‌کند و خطاها را دقیق‌تر گزارش می‌دهد.

چطور سرویس را برای کاربر عادی بدون sudo اجرا کنم؟

از user unitها استفاده کنید: فایل را در ~/.config/systemd/user/ بگذارید و با systemctl --user مدیریت کنید. برای اجرا بعد از خروج کاربر، loginctl enable-linger username را اجرا کنید.

جمع‌بندی #

با یک فایل unit چندخطی، برنامهٔ پایتونی شما از یک فرایند شکننده در ترمینال به یک سرویس واقعی تبدیل می‌شود: هنگام بوت اجرا می‌شود، بعد از کرش خودش را ترمیم می‌کند، لاگ‌هایش مرکزی و قابل جستجوست و در یک sandbox امن اجرا می‌شود. اگر ترجیح می‌دهید کل محیط را کانتینری کنید، مطلب Docker Compose برای Django، PostgreSQL و Redis را بخوانید.

این پست چطور بود؟

پست‌های مرتبط